Pleisters op de mond van een zieke samenleving?

Er is iets merkwaardigs aan de hand: nog nooit waren er zoveel ademcoaches, ademcursussen, neuspleisters, mondtape-merken en biohacking-webshops. We plakken, trainen, ademen, optimaliseren en “resetten” er lustig op los — en toch lijken we collectief vermoeider, gestrester en zieker dan ooit.

Dat is geen paradox. Dat is een symptoom.

Want wanneer een samenleving massaal moet leren hoe ze moet ademen — iets wat een pasgeborene automatisch kan — dan is er fundamenteel iets mis. Niet met het individu, maar met de context waarin dat individu opgroeit.

We hebben een wereld gebouwd die het zenuwstelsel permanent in alarmstand zet: constante prikkels, chronische tijdsdruk, kunstlicht, afnemende borstvoeding ultrabewerkte voeding, weinig slaap, weinig buitenlucht en nog minder rust. In zo’n omgeving gaat het lichaam niet “optimaliseren”; het gaat overleven. En overleven betekent: sneller ademen, verhoogde alertheid, minder herstel.

Maar daar stopt het probleem niet.

Het effect van een open mond
Steeds meer kinderen groeien op met een mond open, tong laag, lippen niet gesloten en een slikpatroon dat eerder een compensatie is dan een functie. Dat is geen lifestyle-keuze van een peuter; dat is een ontwikkelingssignaal. Borstvoeding neemt af, flesvoeding, spenen en duimen hebben de overhand. Kinderen eten steeds minder vaak hard of taai voedsel. Kiezen worden veelal te vroeg getrokken en ruimte wordt door orthodontisten eerder beperkt dan gemaakt. Onze kaken en tong werken niet meer zo hard. De bovenkaak groeit hierdoor minder breed, de onderkaak wijkt naar achteren, de tong verliest zijn positie — en daarmee komt de luchtweg onder druk te staan.

Ruimtegebrek in de mond wordt in veel gevallen opgelost door tanden te trekken of alles naar achteren te verplaatsen — oplossingen die de beschikbare ruimte niet vergroten, maar herverdelen en soms zelfs verkleinen. Terwijl je ook ruimte kunt maken door groei te benutten, de bovenkaak te verbreden of kiezen gecontroleerd naar achteren te bewegen. Die route vraagt meer tijd, planning en lange-termijnvisie — en wordt daarom niet altijd gekozen.

Maar de mond is geen losstaand systeem. De tandbogen vormen de bodem en wanden van de luchtweg. Als de kaak smaller wordt of naar achteren staat vernauwt de nasale luchtweg en heeft de tong minder ruimte en wijkt die vaak naar achteren of naar beneden uit. Daarmee kan ook de doorgang voor lucht smaller worden — vooral ’s nachts, wanneer de spierspanning afneemt.

Minder ruimte voor de tong
En precies daar begint de kettingreactie: minder ruimte voor de tong → meer kans op mondademhaling → onrustige slaap → hogere hartslag en stressbelasting → minder herstel. Het probleem zit dus niet alleen in scheve tanden, maar in de infrastructuur van ademhaling en slaap.

Daarom is timing bij het trekken van kiezen of beginnen met slimme beugels zo belangrijk. Op het juiste moment kan het lichaam ruimte deels zelf opvangen. Op het verkeerde moment kan het systeem juist compacter worden — met mogelijke gevolgen die verder reiken dan alleen de beet.

De ironie: we behandelen tanden, maar beïnvloeden ongemerkt de luchtweg. En die luchtweg bepaalt uiteindelijk hoe goed iemand slaapt, herstelt en functioneert.

En luchtweg is geen detail. Het is infrastructuur. Zoals een snelweg die te smal wordt: files zijn onvermijdelijk.

Wanneer de luchtstroom beperkt raakt, moet het lichaam harder werken voor dezelfde zuurstof. Hartslag stijgt. Bloeddruk volgt. Slaap verslechtert. Stresshormonen blijven hoog. Het autonome zenuwstelsel verliest zijn flexibiliteit. Overdag voel je je opgejaagd; ’s nachts kom je niet echt tot rust.

En dan komen wij met… pleisters.

Pleisters voor het bloeden
Mondtape. Neusstrips. Anti-snurkbeugels. Apps die je ademhaling begeleiden. Workshops waarin volwassenen opnieuw leren hoe je door je neus ademt alsof dat een exotische vaardigheid is.

Begrijp me niet verkeerd: die hulpmiddelen kunnen enorm waardevol zijn. Ze helpen mensen. Ze geven directe verlichting. Ze kunnen zelfs levens veranderen. Dit was (en is) mijn werk sinds 2020. En ik gebruik ook zelf nog dagelijks mond- of neuspleisters en heb deze ook veelvuldig succesvol ingezet bij mensen met klachten of prestatievraagstukken.

Maar ik realiseerde me ook iets anders: ze zijn soms ook een zichtbaar bewijs dat het onderliggende systeem faalt.

Pleisters zijn fantastisch voor een wond. Maar ze zijn zorgwekkend als veel mensen er ineens permanent één nodig hebben.

We beginnen al in de eerste levensmaanden met pleisters plakken. In Nederland start nog maar iets meer dan de helft van de baby’s met uitsluitend borstvoeding, en na zes maanden is dat nog maar ongeveer een derde. Ondertussen stopt ruim zeventig procent van de moeders eerder dan ze eigenlijk had gewild (bron: voedingscentrum) — niet omdat het biologisch niet kan, maar omdat het praktisch en maatschappelijk vaak nauwelijks te dragen is.

Ademhaling vertelt een verhaal
Dat is niet alleen een voedingsverhaal, maar ook een ontwikkelingsverhaal. Borstvoeding is biomechanisch werk: zuigen, slikken, ademen en tongpositie moeten continu op elkaar afgestemd worden. Het stimuleert kaakgroei, lipsluiting en neusademhaling. Flesvoeding kan uiteraard prima voeden, maar vraagt meestal minder spieractiviteit en minder coördinatie van het mond- en luchtwegsysteem.

Als die vroege training ontbreekt of verkort wordt, groeit een kind niet per se ‘fout’, maar wel anders — met vaker een open mondhouding, lagere tongpositie en meer kans op mondademhaling. En precies die factoren hangen zoals we gezien hebben samen met smallere kaken, minder ruimte voor de tong en een kwetsbaardere luchtweg.

Zo zie je hoe een ogenschijnlijk klein maatschappelijk gegeven — hoe lang en hoe gemakkelijk we borstvoeding kunnen geven — doorwerkt tot jaren later in orthodontie, slaap en ademhaling. De mond vertelt het verhaal van de omgeving waarin iemand is opgegroeid.

En dan, twintig of dertig jaar later, plakken we ’s nachts de mond dicht om weer door de neus te ademen. Niet omdat mensen ineens vergeten zijn hoe dat moet, maar omdat de infrastructuur daarvoor nooit optimaal is aangelegd.

De explosieve groei van ademcoaches en ademproducten zegt dus misschien minder over hoe populair ademhaling is geworden — en meer over hoe ontregeld we collectief zijn geraakt. We behandelen de symptomen van een omgeving die zelf mogelijk ziekmakend is.

We leren mensen kalmeren in plaats van ons af te vragen waarom ze continu geactiveerd zijn.

We trainen ademhaling zonder de oorzaken van disfunctie aan te pakken.

We optimaliseren individuen terwijl de leefomgeving structureel suboptimaal blijft.

Het is alsof we gehoortraining aanbieden in een fabriekshal waar de machines oorverdovend blijven draaien.

Misschien moeten we de populariteit van ademwerk niet alleen vieren als middel tegen stress en slaapproblemen, maar ook lezen als een alarmsignaal. Een samenleving waarin “normaal ademen” een vaardigheid wordt waarvoor je een cursus nodig hebt, is geen ontspannen samenleving.

En de grootste ironie?

Hoe beter de pleisters werken, hoe minder urgent het voelt om de wond zelf te genezen.

Misschien is de echte vraag dus niet:

Hoe kunnen we beter ademen?

Maar:

Wat doen we met elkaar waardoor normaal ademen überhaupt moeilijk is geworden?

En zolang we die vraag niet stellen, blijven we pleisters plakken — op onze mond, op onze neuzen, en uiteindelijk op een probleem dat wellicht veel dieper zit dan ademhaling alleen.

Bronnen:

Bokov P, Dahan J, Boujemla I, Dudoignon B, André CV, Bennaceur S, Teissier N, Delclaux C. Prevalence of mouth breathing, with or without nasal obstruction, in children with moderate to severe obstructive sleep apnea. Sleep Med. 2022 Oct;98:98-105. doi: 10.1016/j.sleep.2022.06.021. Epub 2022 Jun 30. PMID: 35803117.

Feștilă D, Ciobotaru CD, Suciu T, Olteanu CD, Ghergie M. Oral Breathing Effects on Malocclusions and Mandibular Posture: Complex Consequences on Dentofacial Development in Pediatric Orthodontics. Children (Basel). 2025 Jan 8;12(1):72. doi: 10.3390/children12010072. PMID: 39857903; PMCID: PMC11763795.

Watso JC, Cuba JN, Boutwell SL, Moss JE, Bowerfind AK, Fernandez IM, Cassette JM, May AM, Kirk KF. Acute nasal breathing lowers diastolic blood pressure and increases parasympathetic contributions to heart rate variability in young adults. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2023 Dec 1;325(6):R797-R808. doi: 10.1152/ajpregu.00148.2023. Epub 2023 Oct 23. PMID: 37867476; PMCID: PMC11178300.

Thomas, S.A., Nambiar, S., Zuber, M. et al. Understanding airflow dynamics: a computational study of nasal and oral breathers using patient-specific models. BDJ Open 12, 9 (2026). https://doi.org/10.1038/s41405-025-00357-1

Fitzpatrick MF, McLean H, Urton AM, Tan A, O’Donnell D, Driver HS. Effect of nasal or oral breathing route on upper airway resistance during sleep. Eur Respir J. 2003 Nov;22(5):827-32. doi: 10.1183/09031936.03.00047903. PMID: 14621092.

Teleurstelling bij jonge ouders over stoppen met borstvoeding (voedingscentrum.nl)